Kính gửi:  Hiệu trưởng các trường THCS trong toàn huyện

          Thực hiện Văn bản số 1683/SGD&ĐT-GDTrH ngày 05 tháng 10 năm 2015 của Sở GD&ĐT Phú Thọ về việc hướng dẫn thực xây dựng và thực hiện chuyên đề dạy học năm học 2015-2016. Phòng GD&ĐT hướng dẫn các đơn vị triển khai xây dựng và thực hiện chuyên đề dạy học như sau:

I. MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

          1. Mục đích (lí do xây dựng chuyên đề dạy học)

          Căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiện hành, giáo viên lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học nhằm:

          - Khắc phục hạn chế của chương trình, sách giáo khoa hiện hành, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, hoạt động giáo dục của nhà trường;

          - Phù hợp với đối tượng học sinh; năng lực, sở trường của giáo viên; điều kiện của mỗi cơ sở giáo dục và thuận lợi cho việc áp dụng các hình thức, phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực;

          - Giúp giáo viên làm quen với việc xây dựng chương trình, kế hoạch giáo dục nhà trường theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh;

Góp phần chuẩn bị cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn tiến tới đổi mới chương trình, sách giáo khoa sau năm 2015.

          2. Yêu cầu

          Xây dựng chuyên đề dạy học theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh đảm bảo các yêu cầu (nguyên tắc) sau:

          Nâng cao kết quả thực hiện mục tiêu giáo dục của chương trình giáo dục phổ thông hiện hành do Bộ GD&ĐT ban hành kèm theo Quyết định số 16/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006;  

          Dựa trên cơ sở chương trình, sách giáo khoa hiện hành và chuẩn kiến thức kỹ năng môn học; tính lôgic của mạch kiến thức và tính thống nhất trong từng môn học, giữa các môn học và các hoạt động giáo dục;

          Đảm bảo tổng thời lượng của các môn học và các hoạt động giáo dục trong năm học không ít hơn thời lượng quy định trong chương trình hiện hành; Thời lượng mỗi bài kiểm tra, định kỳ kiểm tra, việc đánh giá xếp loại học sinh thực hiện theo quy định hiện hành;

Đảm bảo tính khả thi thực hiện trong khung thời gian năm học theo quy định của Bộ GD&ĐT, UBND tỉnh; phù hợp với năng lực giáo viên, đối tượng học sinh và điều kiện của nhà trường;

          II. XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC

          1. Xây dựng chuyên đề dạy học

          Các trường chỉ đạo các tổ/nhóm chuyên môn, giáo viên căn cứ vào chương trình, sách giáo khoa và chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành để lựa chọn nội dung xây dựng các chuyên đề dạy học.

          - Chuyên đề đơn môn: Rà soát nội dung chương trình, sách giáo khoa hiện hành của môn học nhằm phát hiện và điều chỉnh: những nội dung dạy học trùng nhau trong cấp học, khối lớp; những nội dung trong SGK sắp xếp chưa hợp lý; những nội dung không phù hợp với địa phương, điều kiện của nhà trường (Có thể loại bỏ những thông tin cũ, lạc hậu, không phù hợp và bổ sung, cập nhật những thông tin mới phù hợp, khoa học). Từ đó, cấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy học thành các chuyên đề dạy học mới.

           - Chuyên đề liên môn, tích hợp: Bao gồm các nội dung dạy học gần giống nhau, có liên quan chặt chẽ với nhau (có thể đang trùng nhau) giữa các môn học, hoạt động giáo dục trong chương trình hiện hành, biên soạn thành chuyên đề liên môn, tích hợp.

           - Quy trình biên soạn chuyên đề dạy học như sau:

+ Bước 1: Xác  định chuyên đề (đặt tên chuyên đề). Nêu rõ lí do xây dựng chuyên đề;

+ Bước 2: Xác định mục tiêu chuyên đề: Kiến thức, thái độ, kỹ năng và năng lực cần hướng tới;

+ Bước 3: Xây dựng nội dung chuyên đề (Thiết kế các đề mục, hệ thống kiến thức cơ bản của chuyên đề);

+ Bước 4: Xây dựng bảng mô tả các cấp độ tư duy (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao);

+ Bước 5: Biên soạn câu hỏi, bài tập tương ứng với các cấp độ tư duy đã mô tả (câu hỏi, bài tập sử dụng trong quá trình dạy học và kiểm tra đánh giá).

Lưu ý:

- Toàn bộ nội dung xây dựng chuyên đề (5 bước trên) không phải thể hiện trong giáo án (thể hiện trong sổ ghi chép).

- Các chuyên đề đơn môn, chuyên đề tích hợp, liên môn sau khi xây dựng được đưa vào kế hoạch môn học, hoạt động giáo dục và phân công giáo viên thực hiện do hiệu trưởng nhà trường/ giám đốc trung tâm quyết định (không thực hiện lại nội dung đã có trong chuyên đề ở các môn học, hoạt động giáo dục trên cùng đối tượng học sinh).

          - Trên cơ sở các chuyên đề đã xây dựng, nhà trường chỉ đạo tổ/nhóm chuyên môn, giáo viên xây dựng kế hoạch dạy học, phân phối chương trình mới của các môn học, hoạt động giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế nhà trường. Số lượng tiết trên một chuyên đề nên có dung lượng vừa phải (dưới 05 tiết) để việc thực hiện thuận lợi, khả thi.

          - Hiệu trưởng nhà trường chịu trách nhiệm phê duyệt chương trình, kế hoạch và ban hành chính thức văn bản kế hoạch giáo dục/phân phối chương trình mới làm cơ sở để tổ chức thực hiện dạy học, hoạt động giáo dục của nhà trường. Đây là cơ sở pháp lí để các cấp quản lí giáo dục thanh tra kiểm tra việc thực hiện chương trình, kế hoạch giáo dục của nhà trường.

          2. Tổ chức thực hiện chuyên đề (soạn giảng)

          Sau khi xây dựng chuyên đề dạy học, giáo viên thực hiện (thiết kế soạn giảng) chuyên đề, vận dụng theo các bước sau đây:

- Bước 1: Xác định mục tiêu chuyên đề: KT, TĐ, KN và năng lực cần hướng tới cho học sinh (Nội dung bước 2 ở phần xây dựng chuyên đề);

- Bước 2: Xác định hình thức, phương pháp, kỹ thuật dạy học cho chuyên đề;

- Bước 3: Chuẩn bị của giáo viên, học sinh, tổ chức lớp…

- Bước 4: Thiết kế các hoạt động dạy học trong tiến trình sư phạm của hình thức, phương pháp, kỹ thuật dạy học đã chọn (đây là nội dung bài soạn, soạn hết nội dung chuyên đề, không cần soạn theo từng tiết);

- Bước 5: Kết thúc bài học: Củng cố, ra bài tập, rút kinh nghiệm chuyên đề.

Lưu ý:

- Toàn bộ nội dung thực hiện chuyên đề (5 bước trên) bắt buộc thể hiện trong giáo án.

          - Việc thiết kế giáo án, xây dựng tiến trình dạy học và tổ chức thực hiện chuyên đề hoàn toàn linh hoạt, do giáo viên chủ động, không khuôn mẫu; giáo viên chủ động  lựa chọn nội dung kiến thức, tổ chức hoạt động học phù hợp theo đối tượng học sinh (không nhất thiết các lớp phải thực hiện giống nhau); việc ghi sổ đầu bài theo thứ tự tiết trong kế hoạch dạy học của nhà trường; số tiết của mỗi chuyên đề nằm trong tổng số tiết của phân phối chương trình/kế hoạch dạy học;

          - Tiến trình dạy học chuyên đề có thể được thiết kế thành các hoạt động (5 hoạt động): (1) khởi động, (2) hình thành kiến thức mới, (3) luyện tập, (4) vận dụng, (5) tìm tòi, mở rộng. Trong hoạt động hình thành kiến thức mới (2) lại tổ chức các hoạt động học cho học sinh, các bước như sau:

          1. Chuyển giao nhiệm vụ học tập: Giáo viên giao nhiệm vụ học tập rõ ràng và phù hợp với khả năng của học sinh, gợi ý tư liệu sử dụng; yêu cầu về sản phẩm mà học sinh phải hoàn thành khi thực hiện nhiệm vụ; hình thức giao nhiệm vụ sinh động, hấp dẫn, kích thích được hứng thú nhận thức của học sinh; đảm bảo cho tất cả học sinh tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ;

          2. Thực hiện nhiệm vụ học tập: Khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực hiện nhiệm vụ học tập; giáo viên phát hiện kịp thời những khó khăn của học sinh và có biện pháp hỗ trợ phù hợp, hiệu quả (không có học sinh bị "bỏ quên");

          3. Báo cáo kết quả và thảo luận: Hình thức báo cáo phù hợp với nội dung học tập và kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng; khuyến khích cho học sinh trao đổi, thảo luận, phản biện với nhau về nội dung học tập; xử lí những tình huống sư phạm nảy sinh một cách hợp lí;

          4. Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập: Nhận xét về quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh; phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và những ý kiến thảo luận của học sinh; chính xác hóa các kiến thức mà học sinh đã học được thông qua hoạt động (chốt kiến thức sau mỗi hoạt động).

Kết hợp các PPDH truyền thống và PPDH tích cực. Mỗi hoạt động có thể thực hiện ở trên lớp hoặc ở ngoài nhà trường, mỗi tiết học trên lớp có thể chỉ thực hiện một số hoạt động trong tiến trình sư phạm của phương pháp và kĩ thuật dạy học.

          - Khai thác và sử dụng tối đa, hiệu quả các phương tiện, thiết bị, đồ dùng  dạy học, đặc biệt là phòng học bộ môn và thư viện nhà trường, tránh tình trạng dạy chay, dạy học nặng về lí thuyết hàn lâm, ít kỹ năng thực hành, không gắn với thực tiễn.

          - Thực hiện đổi mới kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh.

          + Với mỗi chuyên đề đã xây dựng, xác định và mô tả 4 cấp độ tư duy (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao), trên cơ sở đó biên soạn các câu hỏi/bài tập để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động học và kiểm tra, đánh giá;

          + Các tổ/nhóm chuyên môn xây dựng kế hoạch kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh phù hợp với việc điều chỉnh nội dung dạy học và kế hoạch dạy học các môn học. Việc xây dựng ma trận đề kiểm tra theo quy định tại Văn bản 8773/BGDĐT-GDTrH ngày 30/12/2010 của Bộ GD&ĐT về việc hướng dẫn biên soạn đề kiểm tra.

          + Trong bài kiểm tra định kỳ, nội dung chuyên đề có thể được đưa vào nội dung kiểm tra như nội dung khác trong chương trình hiện hành; xây dựng câu hỏi, bài tập theo hướng mở, liên môn, xác định năng lực, phẩm chất cần đánh giá học sinh ở mỗi bài kiểm tra; coi trọng việc đánh giá quá trình để thấy được sự tiến bộ của từng học sinh, kiểm tra các hoạt động học, đánh giá chất lượng sản phẩm, độ chính xác, mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập của học sinh trên lớp, ở nhà.

- Các hoạt động chỉ đạo, thanh tra, kiểm tra của các cấp quản lí đều phải tôn trọng chương trình, kế hoạch của nhà trường (khi đã được Hiệu trưởng phê duyệt); các cấp quản lí, người dự giờ chưa đánh giá, xếp loại giờ dạy đối với các chuyên đề dạy học khi giáo viên chưa có nguyện vọng được xếp loại, việc phân tích, rút kinh nghiệm bài học căn cứ vào các tiêu chí hướng dẫn tại Văn bản số 1344/SGD&ĐT-GDTrH ngày 05 tháng 8 năm 2015 của Sở GD&ĐT).  

          III. TRÁCH NHIỆM CỦA NHÀ TRƯỜNG

Chỉ đạo xây dựng và tổ chức thực hiện các chuyên đề dạy học; thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, tư vấn, giúp đỡ giáo viên trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện các chuyên đề theo hướng dẫn của Sở, Phòng GD&ĐT;

Quản lý nghiêm túc, linh hoạt các hoạt động dạy học, hoạt động giáo dục theo quy định hiện hành và theo kế hoạch giáo dục của nhà trường; chú trọng các giải pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi về thời gian, cơ sở vật chất…khuyến khích, tạo động lực cho giáo viên tích cực, chủ động, sáng tạo trong thực hiện chuyên đề dạy học;

          Thực hiện đổi mới sinh hoạt tổ/nhóm chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học; trao đổi, thảo luận, thống nhất để xây dựng các chuyên đề dạy học; lựa chọn các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực để dạy một bài khó, chuyên đề mới sao cho hiệu quả; tổ chức dạy học chuyên đề; bố trí các cuộc họp, thảo luận, rút kinh nghiệm giờ dạy để làm tư liệu chia sẻ cho đông đảo giáo viên trong và ngoài nhà trường; đưa chuyên đề lên mạng thông tin “Trường học kết nối”. Đối với những trường có 01 giáo viên/môn học thì nhà trường liên hệ và tạo điều kiện cho giáo viên phối hợp, trao đổi, sinh hoạt chuyên môn với giáo viên trường bạn trên địa bàn (cụm trường, liên trường).

          Chỉ đạo mỗi giáo viên phải xây dựng và thực hiện (hoặc tham gia cùng tổ, nhóm) xây dựng và thực hiện ít nhất 01 chuyên đề dạy học trong năm học (Ngoài ra, số lượng chuyên đề phụ thuộc vào mục đích, lí do xây dựng chuyên đề); trong trường hợp cần thiết, nhà trường có thể chỉ đạo tổ/nhóm chuyên môn, giáo viên điều chỉnh lại nội dung, dung lượng các chuyên đề cho phù hợp, từ đó điều chỉnh lại phân phối chương trình/kế hoạch đã duyệt từ đầu năm học (báo cáo Phòng GD&ĐT).

          Các nội dung khác không nêu trong văn bản này, các đơn vị thực hiện theo văn bản hướng dẫn hiện hành.

          Phòng GD&ĐT yêu cầu các đơn vị nghiêm túc thực hiện văn bản này. Trong quá trình thực hiện, nếu có vướng mắc các đơn vị báo cáo kịp thời về Phòng GD&ĐT  để được hướng dẫn giải quyết ./.